Weblog Vrije Gemeente Amsterdam

24 mei 2007

Mystiek projectie?

Filed under: Alain Sadon — Alain Sadon @ 3:31 pm

Buddha-painting from ThailandDeze week had ik ‘s avonds een gesprek met mijn goede vriend Cornelis. Met hulp van de Port was de temperatuur net aangenaam genoeg om buiten op een terras te genieten van de avondlucht. Nadat we het uitgebreid gehad hadden over het Maoïsme, dat volgens hem op dit moment een enorme vlucht neemt in Zuid-Amerika, India en Nepal (en een softe variant in Nederland, namelijk via de SP), arme gebieden van de wereld dus, vroeg ik hem –rare vraag eigenlijk, op dat moment- hoe hij aankijkt tegen ‘bewustzijn’. Wat is dat precies, dat bewustzijn van ons? Ik kijk uit over de wegen, de auto’s, de mensen, de Boerenwetering, de bomen en geniet van de Port en het gesprek. Al die informatie landt ergens in mij. “Dat landt in de hersenen”, zei Cornelis. Ja, maar dat geeft nog geen antwoord op mijn vraag wat bewustzijn is. Ik heb namelijk de ervaring dat al die informatie ergens valt wat mijn lichamelijkheid overstijgt. Ik ervaar bewustzijn niet als iets lichamelijks.

“Dat is projectie”, zei Cornelis toen. “Ik raak er steeds meer van overtuigd dat mystiek, religie, en al dat soort zaken projecties zijn. We zijn geëvolueerde dieren. Met de dood van mijn lichaam, gaat mijn bewustzijn. En daar ben ik blij om, ook.” Beetje verwarrend antwoord, zeker uit de mond van iemand die als bijnaam “de monnik van de Pijp” draagt. Het woord projectie heeft immers een nogal negatieve lading, zoiets als een verzinsel of een fantasie. Als ik nu de Wikipedia er op nasla, en de psychologische uitleg van projectie lees, snap ik wel waarom ik dat zo voel: “Het is een afweermechanisme tegen negatieve emoties. Bij projectie wordt een gedachte of gevoel waar iemand zelf geen vrede mee heeft, toegedicht aan iemand anders. Dat het geen onbekend fenomeen is, blijkt wel uit de uitdrukkingen “wat je zegt dat ben je zelf” en “zoals de waard is vertrouwt hij zijn gasten”.

“Mystiek, religie, etc., produceren mooie woorden”, vervolgde Cornelis, “het ligt in het gebied van de esthetica, de poëzie”. Projectie op deze manier uitgelegd, heeft een aanzienlijk positievere lading. Het heeft dan meer te maken met het taal geven aan de werkelijkheid. Er viel een korte stilte in ons gesprek. Ik keek om me heen en zag allemaal verkeersborden. Opeens zag ik ze als een projectie van iemand anders. Er zijn mensen geweest die blijkbaar hebben gemeend dat het om wat voor reden dan ook beter zou zijn als het verkeer geordend zou worden: die straat mag je wel in, die niet, daar niet harder dan 30 km/uur, daarom een drempeltje in de weg, etc. Vanuit de projectie van iemand anders is er via taal, de verkeerssymbolen, inmiddels een (absurde?) werkelijkheid gecreëerd die we als vertrouwd ervaren. Ik kijk om me heen en zie het bestaan als het ongelofelijke resultaat van projecties van vele mensen. Met de werkelijkheid als ons projectiescherm.

Misschien wel, is een projectie niet (alleen) iets negatiefs, maar een kern van ons mens-zijn, heeft de psychologische uitleg van het projectie-mechanisme, ons vervreemd van een positieve uitleg ervan. Een positieve uitleg zou kunnen zijn dat we taal proberen te geven aan de werkelijkheid zoals we die ervaren. Dat we niet anders kunnen dan projecteren, dan subjectief zijn over een objectieve werkelijkheid, maar dat we via taal een brug kunnen slaan tussen de subjectieve en objectieve werkelijkheid. Taal is dan de eerste stap in het proces van creatie. Natuurlijk moet ik nu denken aan de openingszin van het Johannes-evangelie: “In den beginne was het Woord en het Woord was bij God en het Woord was God”. Niet dat ik deze zin begrijp, maar ook hier wordt het Woord, taal naar ik aanneem, als begin, dus nog voor de creatie geplaatst.

Taal als brug tussen de subjectieve en objectieve werkelijkheid. Daardoor enerzijds altijd tekort schietend, maar anderzijds noodzakelijk voor het bestaan. Zou ‘mystiek’ op deze manier bezien een projectie via een soort subtiele, fijnstoffelijke taal kunnen zijn? Dit tegenover de grofstoffelijke taal van de verkeersborden, maar in wezen hetzelfde. Een poging om iets aan het licht te brengen of zelfs in gang te zetten in de wonderlijke werkelijkheid waar we deel van uitmaken, zoals een schrijver, dichter of musicus dat doet. Het gaat dan niet meer om de objectieve antwoorden op vragen als ‘wat is de werkelijkheid’, of ‘wat is bewustzijn’, maar om de wijze waarop we daar op antwoord op geven, de wijze waarop we projecteren. En dan belanden we wat mij betreft inderdaad in het gebied van de esthetiek. Dan kan een gedicht, een preek of een stuk piano opeens een prachtig antwoord geven op vragen die niet te beantwoorden zijn.

Cornelis, bedankt. Voor nu.

Advertenties

2 reacties »

  1. Mystiek als projectie. Een projectie van taal op de werkelijkheid. De verkeersbordentaal een hardhandige ingreep op de werkelijkheid. De mystiek een fijnzinniger edoch gelijksoortige toevoeging aan de werkelijkheid.
    Wat me opvalt is het dualistisch wereldbeeld dat hier geschetst wordt. Je hebt de objectieve werkelijkheid en de subjectieve mens en de taal als brug tussen die twee.
    Ik ben langzaam maar zeker een andere mening toegedaan betreft subject en object. Ik ga steeds meer voor: ‘In den beginne was het woord’. Echter mijn bron is niet zozeer de bijbel alswel de 20e eeuwse filosofie. Heidegger, Foucault, Derrida. Allen op verschillende wijze maar hierin in overeenstemming. Eerst was er de taal. En het idee van het subject en het object is gefabriceerd door die taal.
    Dat wil zeggen: taal is niet alleen de woorden die we spreken en schrijven. Taal is betekenis. Een stoel, een boom, een concept. Ze hebben allemaal betekenis voor ons. Als je erover nadenkt kom je tot het besef dat er niets is dat géén betekenis heeft.
    Taal begrijp ik niet langer als woorden die je aan de dingen toeschrijft. Dat het woord stoel haar betekenis ontleent aan een onafhankelijk van het woord bestaand object. De stoel ís de betekenis. De stoel is taal. De betekenis van taal ligt niet buiten haarzelf. Taal is de productie van betekenis.
    Waar ik naartoe wil is het volgende: het is volgens mij niet zo dat taal de brug is tussen het object en het subject. Ik denk dat dit dualistische denken een gevolg is van een structuur in de taal.
    Mystiek is daarom denk ik geen projectie van onze taal op de werkelijkheid. Het concept ‘werkelijkheid’ is een product van de taal.
    En wat mystiek dan is? …

    Reactie door tessel — 29 mei 2007 @ 10:05 pm

  2. Port is een soortnaam en dient dus in een zin met een kleine letter geschreven te worden, tenzij men eraan verslaafd is. Dan kan men dit tot uitdrukking proberen te brengen door Port met een hoofdletter te schrijven.

    Reactie door geurt schotsman — 8 maart 2008 @ 4:15 pm


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Maak een gratis website of blog op WordPress.com.

%d bloggers liken dit: