Weblog Vrije Gemeente Amsterdam

29 juni 2007

Radicale vrijzinnigheid

Filed under: Alain Sadon — Alain Sadon @ 11:17 pm

Vorige week hadden we ter afsluiting van het seizoen een etentje met de programmaraad van de Vrije Gemeente. De gesprekken gingen over van alles, maar ook over vrijzinnigheid. Ik weet er op dit moment iets te weinig van om daar al te veel zinnige dingen over te schrijven, maar heb inmiddels wel het besef dat het voor de VG belangrijk is een dialoog met Nederlands vrijzinnige organisaties aan te gaan. Veel van hen zitten namelijk ook in een vernieuwingsproces, vergelijkbaar met wat er sinds een paar jaar bij de VG plaatsvindt. We kunnen dus sowieso van elkaar leren.

Daar komt nog bij dat de wortels van een aantal van deze organisaties, raken aan die van de VG: toen de dominees (en broers) Hugenholtz met hun Amsterdamse gevolg uit de Nederlands Hervormde Kerk stapten hebben de broers gesprekken met hen (mn. de Remonstrantse Broederschap) gevoerd, om te onderzoeken of er niet één, groot vrijzinnig verband te realiseren was. Dat zou ideaal geweest zijn, want wat heb je aan al die versnippering? Uiteindelijk is dat afgeketst op het feit dat de andere vrijzinnigen niet bereid waren de christelijke grondslag uit hun statuten, hoe minimalistisch ook,  te schrappen hetgeen voor de Hugenholtzen een struikelblok werd. Toen is de Vrije Gemeente in 1877 opgericht en hebben zij het bekende Paradiso laten bouwen. Dat werd hun ‘kerk’.

Ik heb recent twee interessante redes gelezen van de nieuwe voorzitter van de Vrijzinnige geloofsgemeenschap NPB (Nederlandse Protestanten Bond), Kees Mosselman. De NPB is net een paar jaar eerder ontstaan dan de VG. (De NPB was van alle kerkelijke groeperingen destijds overigens het meest enthousiast over de radicale actie van de gebroeders, riep in hun blad ‘De Hervorming’ moderne predikanten zelfs op vergelijkbare initiatieven te ondernemen als de Hugenholtzen.)

Rede bij aantrede Mosselman in 2005
Jaarrede Mosselman 2006

Lezende hoe divers de verschillende afdelingen van de NPB invulling (mogen) geven aan het vrijzinnig gedachtegoed realiseerde ik mij dat het hele spectrum aan vrijzinnigheid binnen de NPB aanwezig is, precies op de meest radicale vrijzinnigheid na, namelijk die waar de VG voor staat. Met radicale vrijzinnigheid bedoel ik natuurlijk dat ook ‘het christelijke’ als religieus dogma is losgelaten. Wat we dan overhouden is wat wij noemen ‘open religie’.

Bij ‘open religie’ denk ik overigens niet in de eerste plaats aan het cultiveren van een interesse in álle religies, zoals christendom, boeddhisme, islam, etc. Hoewel we nu een college wereldreligies hebben lopen, denk ik daarentegen allereerst aan het geven van ruimte aan nieuwe experimenten, gedachten en rituelen op het gebied van religie. Het komend seizoen gaan we bijvoorbeeld proberen te leren van allerlei mystici, uit verschillende tradities, juist omdat die een soort authenticiteit, vrijheid en openheid in hun religieuze beleving lijken te ervaren die wij ook zoeken.

De moderne 21e eeuwse mens moet zich verstandelijk en emotioneel kunnen verbinden met de wijze waarop aan religie invulling wordt gegeven. Hij kan bijvoorbeeld niet meer onvoorwaardelijk achter christus aanlopen, weet niet eens zeker of hij wel heeft bestaan. Natuurlijk zijn we wel producten van een christelijke cultuur, dus zal het christendom ongetwijfeld ook bij de VG een belangrijke rol blijven spelen in de wijze waarop we invulling geven aan open religie. Maar niet als dogma, niet als geloof.

Vanuit de NPB bezien zou je misschien kunnen opmerken dat Amsterdam, 130 jaar na dato, nog steeds afwezig is. Zowel letterlijk (NPB-kerken zijn te vinden in heel Nederland, maar niet in Amsterdam) als figuurlijk (NPB is ondogmatisch, maar vrijzinnige religie in de meest radicale zin van het woord blijft wringen met het christelijk grondbeginsel). Dit is toch wel interessant.

Mosselman steekt in zijn rede een hand uit naar het religieus-humanisme. ‘Het’ religieus-humanisme is  van oudsher één van de pijlers onder het gedachtegoed van de Vrije Gemeente, hoewel de VG Amsterdam –in de geest van 1877- recent besloten heeft zich niet exclusief of dogmatisch religieus-humanistisch te willen noemen. Daarom ook hebben we ons niet aangesloten bij het Verband van religieus-humanisten onder de Humanistische Alliantie, ook al voelen we veel verwantschap met het Verband. Sterker: twee afdelingen van de Vrije Gemeente, namelijk Kring Twente en Modern Beraad Den Haag, zijn wel toegetreden tot -en sleutelspelers binnen- het Verband.

In Amsterdam echter willen we pioniers en vernieuwers kunnen blijven in het vrijzinnig-religieuze veld. Avant-gardistisch kan je het ook noemen.  Juist omdat we vermoeden –en we daar ook al de eerste bevestigingen van beginnen te krijgen- dat er een VG nodig is om ‘vrijzinnige religie’ in alle openheid te kunnen doordenken en ontwikkelen. Dat lijkt me van overlevingsbelang, want vrijzinnigheid is immers uit. Jarenlang hebben we ons als vrijzinnigen hoogmoedig superieur gewaand aan orthodoxe invullingen van religie en hebben we ons in leven kunnen houden met een negatieve plaatsbepaling: we zijn of geloven niet dit en dat. Vrijblijvendheid heb ik dat steeds genoemd.

Het paste destijds bij een tijdgeest van bevrijding van externe moraal en spirituele onderdrukking. Maar nu we in dat opzicht vrij zijn werkt die negatieve plaatsbepaling natuurlijk niet meer, sterker: lijkt de vrijzinnigheid zichzelf overbodig te hebben gemaakt. Ik vermoed, maar zou daar van de vrijzinnige collega’s meer over willen horen, dat dit voor de christelijke vrijzinnigheid in nog sterkere mate geldt. Misschien heeft dit te maken met dat wat ik hiervoor schreef, namelijk het centraal blijven stellen van geloven, iets dat voor de nieuwe generaties potentieel vrijzinnigen niet meer op te brengen is.

De Vrije Gemeente Amsterdam kan ik zien als een broedplaats voor vernieuwingen in het veld van de vrijzinnigheid. Het lijkt me cruciaal dat dit op meerdere plaatsen gaat gebeuren dan alleen in Amsterdam. We hebben hier nu inmiddels een aantal prachtige, nieuwe teams die daar nu op hoog niveau ruim een jaar mee bezig zijn. Het komend seizoen zullen we veel gaan leren en ontdekken. Het zou de kracht van dit proces enorm doen toenemen als er in meer steden of plaatsen broedplaatsen gaan ontstaan.

Waar ik bij de VG een leemte ervaar is de schraalheid aan rituelen. We doen op dit moment een hoopvol experiment met meditatie, maar zie dat dit nog erg geïsoleerd van de overige activiteiten plaatsvindt. We zijn in het algemeen nog erg cerebraal ingesteld, hebben nog weinig verstand van beleving. Daar lijken we in Amsterdam achterop te zijn geraakt. Idealiter zou ik willen werken aan een moderne liturgie, misschien zelfs weer met een soort voorgangers ook.  Op deze punten kunnen we wellicht iets leren van de anderen.

Wordt vervolgd…

===

Voor wat betreft historische zaken in dit artikel is gebruik gemaakt van een aanstekelijk geschreven doctoraalscriptie kerkgeschiedenis van Ditsy Verdonk uit 1981, onder de titel “De gebroeders Hugenholtz en het ontstaan van de Vrije Gemeente”.

Advertenties

2 reacties »

  1. Met het gevaar discussies door elkaar te gooien, wil ik onder het kopje radicale vrijzinnigheid reageren op woorden van Arnold Ziegelaar :”De wereld is afgrondelijk”
    (zie Arnolds reactie op Seculident). Het is deze eerlijkheid die ik zoek .En dat is wat me ontroert,als mensen even zo goed naar iets van houvast zoeken…hoe dan ook.
    Bij deze dappere kudde wil ik me als eigenwijs schaap wel aansluiten.
    (Waarmee ik meteen reageer op Clubgevoel.)

    Reactie door Marloes van Overbeeke — 11 april 2008 @ 7:01 pm

  2. Lucky to find you, keep on the good workk guys! Best of luck.

    Reactie door jeroen — 4 juli 2008 @ 11:37 am


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Maak een gratis website of blog op WordPress.com.

%d bloggers liken dit: